POKRAJINSKI ZAVOD ZA ZAŠTITU PRIRODE 55 GODINA USPEŠNOG RADA

Pokrajinski zavod za zaštitu prirode je stručna ustanova koja obavlja poslove zaštite prirode na teritoriji AP Vojvodine.  Iza Pokrajinskog zavoda je pedeset i pet godina uspešnog rada. Osnovan je odlukom Skupštine SAP Vojvodine davne 1966. godine, sa sedištem u Novom Sadu na Petrovaradinskoj tvrđavi, a započeo je sa radom 1. aprila 1966. godine. Od 1993. do 2010. godine Pokrajinski zavod  je  funkcionisao kao Radna jedinica Zavoda za zaštitu prirode Srbije.  Stvaranjem zakonske osnove u Zakonu o zaštiti prirode („Službeni glasnik RS“ br. 36/09), Pokrajinski zavod za zaštitu prirode  je reosnovan  Odlukom Skupštine AP Vojvodine 16. februara 2010. godine, a sa radom započeo 1. aprila 2010. godine.  Obzirom da je i 1966. i 2010. godine Pokrajinski zavod za zaštitu prirode počeo sa radom 1. aprila ovaj dan obeležavamo kao Dan Pokrajinskog zavoda.

Zavod prikuplja i obrađuje podatake o prirodi, biološkoj i geološkoj raznovrsnosti, prati stanje i promene, ocenjuje stepen ugroženosti i potrebe zaštite divljih vrsta i njihovih staništa, radi na  uspostavljanju zaštićenih područja i ekološke mreže, izdaje uslove i mišljenja,  vrši stručni nadzor i predlaže mere zaštite, pruža stručnu pomoć, razvija saradnju sa zaintersovanim stranama i sprovodi vaspitno-obrazovne i promotivne aktivnosti.

Rešavanje savremenih problema u zaštiti prirode zahteva timski rad stručnjaka različitih profila. Pored biologa posebno usmerenih na zaštitu određenih grupa organizama (biljke, plankton, insekti, ribe, vodozemci, gmizavci, ptice i sisari), tu su i druge prirodnjačke struke iz oblasti ekologije, poljoprivrede, šumarstva, geologije, geografije i zaštite životne sredine, kao i iz oblasti prava, ekonomije, odnosa sa javnošću, prostornog planiranja, kartografije, informatike i dr.

Zavod u formi stručne studije podnosi predloge za uspostavljanje zaštićenih područja, a po njihovom uspostavljanju vrši stručni nadzor, predlaže mere zaštite i pruža stručnu pomoć u upravljanju. Područja očuvane prirode danas su veoma retka, posebno u Vojvodini, usled dugotrajnog negativnog antropogenog uticaja. Njih je neophodno zaštititi, kao preostale bisere prirode, izražene geološke, biološke, ekosistemske i predeone raznovrsnosti. Najveće zaštićene prirodne celine u AP Vojvodini su u plavnim zonama velikih reka (Dunav, Sava, Tisa, Begej, Tamiš…), u brdsko-planinskom regionu Fruške gore i Vršačkih planina, na velikim peščarama (Deliblatska i Subotička) i na očuvanim fragmentima stepsko-slatinskih područja.

Nakon što se proceni da određeni prostor ima izražene prirodne vrednosti i da može biti značajan za zaštitu, Zavod pristupa njegovom detaljnom terenskom istraživanju sa različitih stručnih i sezonskih aspekata. Tom prilikom prikupljaju se podaci o prisutnim biljnim i životinjskim vrstama i njihovim staništima, sa ocenom osetljivosti i ugroženosti, kao i o prirodnim pojavama i procesima, ljudskim delatnostima i faktorima ugrožavanja, odnosno vrši se valorizacija područja u skladu saprirodnim vrednostima. Na osnovu ovih istraživanja i dostupne literature i dokumentacije, izrađuje se studija – predlog za stavljanje pod zaštitu i šalje donosiocima odluka (Vladi Republike Srbije, Pokrajinskoj vladi ili lokalnoj samoupravi) na dalji postupak do proglašenja – donošenja akta o zaštiti. Aktima o zaštiti određuje se upravljač, koji čuva, unapređuje i promoviše prirodno dobro i sprovodi aktivne mere zaštite u cilju očuvanja prirodnih vrednosti područja.

Područje se smatra već zaštićenim kada Ministarstvo zaštite životne sredine oglasi na svom sajtu postupak proglašenja zaštite i primenjuju se mere propisane u studiji do donošenja akta o zaštiti. Na teritoriji AP Vojvodine nalazi se 133 zaštićena područja i to: jedan Nacionalni park „Fruška gora“, 16 specijalnih rezervata prirode, 11 parkova prirode, 83 spomenika prirode, 3 predela izuzetnih odlika i drugih dobara, na površini od preko 140.000 hektara, dok je u postupku zaštite više od 20 područja.

Vojvodina je izrazito agrarno područje i zaštićena područja su najčešće međusobno segmentisana i izolovana.  Stoga Zavod vodi brigu o uspostavljanju i očuvanju ekološke mreže,  jedinstvenog sistema funkcionalno povezanih prirodnih i poluprirodnih predeonih celina. Ekološka mreža osim zaštićenih i drugih prirodnih područja, sadrži i koridore, koji povezuju izolovane celine staništa, kao i zaštitne zone, koje smanjuju negativne uticaje okruženja. Ona služi da omogući slobodan protok vrsta i gena i bitno doprinosi očuvanju prirodne ravnoteže i biološke raznovrsnosti. Na teritoriji AP Vojvodine nalazi se izdvojeno oko 640 poligona (staništa) ekološke mreže koji zahvataju preko 115.000 hektara.

Zavod vodi registar strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta, i u skladu sa tim  propisuje i sprovodi mere njihove zaštite. Zaštita vrsta se najbolje sprovodi zabranom narušavanja njihovih staništa, kroz zaštićena područja i druge vidove prostorne zaštite. Zavod štiti ugrožene vrste u prirodi i kroz aktivnu zaštitu jedinki i unapređenje njihovih staništa, obezbeđujući im bolje uslove za život i razmnožavanje. Na primer, zbog nedostatka prirodnih gnezdilišta, poboljšavaju se uslovi za gnežđenje ptica postavljanjem platformi za orlove i sokolove, kao i kutije i veštačke duplje za modrovrane, sive vetruške i sove. Sprovode se akcije očuvanja travnih staništa, pogodnih za tekunice, uklanjanjem invazivnog žbunja sa njihovih staništa. U zimskim mesecima obezbeđuje se dodatna hrana pticama grabljivicama, meso na namenskim hranilištima, velikim dropljama silaža na njivama i sl. Osim zaštite životinja, određene mere su usmerene i prema biljkama. Mesto gde žive krajnje retki i ugroženi banatski božuri, čisti se od podrasta i palih grana okolnog drveća.

Ugrožene vrste čuvaju se i štite od nesavesnih ljudi koji ih uništavaju, uznemiravaju, hvataju i drže u zatočeništvu ili ih truju i ubijaju. Uz pomoć nadležne inspekcije, ponekad i policije, istražuju se slučajevi uništavanja i ubijanja, pronalaze se nezakonito zarobljene jedinke divljih vrsta, oduzimaju se i puštaju u prirodu ili zbrinjavaju, a prekršioci se kažnjavaju.

Zavod je uspostavio sistem zbrinjavanja strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta životinja kojima je potrebna pomoć, ukoliko su pronađene iznemogle, povređene, bolesne, mlade bez brige roditelja i na opasnom mestu za preživljavanje. Nakon prijema i obrade dojava o povređenoj životinji, izlazi se na teren, preuzimaju jedinke i transportuju do Prihvatilišta za divlje životinje u ZOO – vrtu Palić, na dalju negu, a nakon oporavka se vraćaju u prirodu.

Odsek za zaštitu životne sredine brine o životnoj sredini (voda, vazduh, zemljište…) na zaštićenim područjima i njihovom okruženju. Očuvanje životne sredine je od velike važnosti za opstanak divljih vrsta i njihovih staništa. Ovaj zadatak sprovodi se kroz izradu uslova zaštite prirode za planiranje i uređenje prostora, za izgradnju objekata i obavljanje različitih radova i aktivnosti.

Priroda ne poznaje državne granice. Životinje ih takođe prelaze, neke i više puta u toku jednog dana. Da bi efikasno štitio prirodu i njene stanovnike, Zavod mora da sarađuje sa državnim službama koje se bave zaštitom prirode i sa upravljačima zaštićenih područja u susednim državama, a ima i zakonsku obavezu da sarađuje sa svim onim državama koje su potpisale međunarodne konvencije u zaštiti prirode koje je potpisala i Srbija. Zavod je član Međunarodne unije za zaštitu prirode (IUCN), a sarađuje posebno i sa Svetskim fondom za prirodu (WWF) u očuvanju važnih staništa divljih vrsta, sa EURONATUR na brojnim projektima i u okviru međunariodnih mreža, itd.

Zavod vodi Registar zaštićenih prirodnih dobara za teritoriju AP Vojvodine. Tokom terenskog rada prikupljaju se podaci o nalazima  na terenu, geoprostorni podaci putem GPS uređaja i fotografije. Prikupljeni podaci se sistematizuju i skladište, u digitalnoj formi, putem Informacionog sistema Zavoda, a koriste se pri izradi studija, uslova, mišljenja, registra staništa zaštićenih divljih vrsta i dr.

U cilju širenja svesti javnosti o važnosti zaštite prirode, Zavod organizuje i sprovodi vaspitno-obrazovne i promotivne aktivnosti. Organizuju se izložbe, predavanja, eko-kampanje, tribine i okrugli stolovi, izdaju publikacije, posteri, učestvuje u produkciji dokumentarnih ekoloških filmova, na sajmovima i manifestacijama.

Prirodnjačku izložbu Zavoda svake godine poseti oko 30.000  posetilaca, pre svega dece. Zavod poseduje preko 25.000 prirodnjačkih eksponata razvrstanih u više studijskih zbirki: geološko-paleontološkoj, mineraloško – petrološkoj, botaničkoj, entomološkoj, ihtiološkoj, herpetološkoj, ornitološkoj i teriološkoj zbirci. Prirodnjačka zbirka se koristi za edukaciju i podizanje svesti o potrebi zaštite i očuvanja bio i geodiverziteta. Najznačajniji eksponat zbirke je lobanja sa kljovama  runastog mamuta, izvađena 1947. godine iz korita reke Tise kod Novog Bečeja. Lobanja je veoma masivna, te se smatra jedinstvenim primerkom na teritoriji naše zemlje.

Zavod svojim radom doprinosi očuvanju i unapređenju biološke, geološke i predeone raznovrsnosti u Vojvodini, za dobrobit sadašnjih i budućih generacija. roz terenski rad, primenu najnovijih naučnih i stručnih saznanja i saradnju sa svim zainteresovani stranama, pruža stručnu podršku za planiranje i sprovođenje mera zaštite prirode, čime osigurava očuvanje i unapređenje prirodne baštine i održivi razvoj u AP Vojvodini i Republici Srbiji.

Pridružite nam se, pratite naš rad, budite aktivni u očuvanju prirode i životne sredine!

Sajt Zavoda: www.pzzp.rs

 

 

 

 

 

Ostavite prvi komentar

Ostavite komentar

Vaša imejl adresa neće biti objavljena.


*