Prvi potpredsednik Vlade Republike Srbije i ministar spoljnih poslova Ivica Dačić prisustvovao je danas svečanom otvaranju izložbe „Srpski dobrovoljci iz SAD – doprinos Pupina i Vilsona u mobilizaciji i Versajskom miru“ i promociji knjige „Kada se vijorila srpska zastava na Beloj kući“.
Sajt Vlade prenosi u celini govor koji je Dačić održao tom prilikom.
„Poštovane dame i gospodo,
Vaša ekselencijo,
Čast mi je i zadovoljstvo što imam priliku da vam se obratim na skupu posvećenom pozitivnim primerima srpsko-američke saradnje, ali i dvojici velikana profesoru Mihajlu Pupinu i predsedniku Vudrou Vilsonu, koji su svojim dostignućima, aktivizmom i političkim delovanjem ostavili dubok trag i zadužili ne samo dva naroda – srpski i američki, već i čitavo čovečanstvo.
Ovakvi događaji imaju za cilj da bolje spoznamo na koji način istorijski kontekst i iskustva naših savezništava iz prošlosti mogu da doprinesu razumevanju aktuelnog trenutka i pomognu da sagledamo buduće pravce razvoja naše saradnje.
Sjedinjene Američke Države i Srbija delile su kroz istoriju zajedničke vrednosti i udruženo se borile za očuvanje slobodarskih načela i civilizacijskih dostignuća.
Ipak i pored toga, druga polovina 20. veka donela je velike izazove i značajne nesuglasice u srpsko-američkim odnosima. Zato je važno da iznova ističemo pozitivne aspekte naše zajedničke prošlosti, kako bi danas bile promenjene neke pogrešne percepcije koje smo kreirali jedni o drugima.
Upravo pozitivni simboli poput prijateljstva profesora Pupina i predsednika Vilsona imaju nemerljiv doprinos u prevazilaženju eventualnog nerazumevanja.
Profesor Pupin bio je integrisan u američko društvo kao naučnik svetskog glasa, ali je postao gotovo jednako poznat i kao elokventan, prepoznatljiv i dosledan predstavnik Kraljevine Srbije, kasnije Kraljevine Jugoslavije i Srba u Sjedinjenim Američkim Državama.
Godine 1912. imenovan je za počasnog konzula Kraljevine Srbije u Sjedinjenim Američkim Državama sa sedištem u Njujorku, a sa te pozicije u velikoj meri je doprineo uspostavljanju međudržavnih i širih društvenih srpsko-američkih veza.
Kao veoma ugledan naučnik i građanin SAD, učinio je mnogo da obezbedi američku podršku Kraljevini Srbiji tokom Prvog svetskog rata. Njegove aktivnosti bile su i diplomatske i političke, a organizovao je i prikupljanje novčane i medicinske pomoći za Kraljevinu Srbiju tokom balkanskih ratova i za vreme Velikog rata.
Pupin je bez sumnje značajano uticao na oblikovanje političkih stavova i na stvaranje simpatija koje je tadašnji američki predsednik izražavao prema Srbiji i srpskom pitanju.
Želeo bih da podsetim na to da se Vudro Vilson veoma dugo zalagao za obnovu Srbije kao nezavisne države i njen izlaz na more, što je bio zahtev koji je postao deo i njegovih čuvenih 14 tačaka iz 1918. godine.
Do koje mere je bio naklonjen Srbiji vidljivo je i u telegramu koji je iste godine uputio predsedniku Vlade Kraljevine Srbije Nikoli Pašiću, a u kojem piše da je „siguran da se pravda za Srbiju nalazi u vrhu prioriteta svakog mislećeg i patriotskog stanovnika Sjedinjenih Država“.
Na prijateljstvo Pupina i Vilsona, ali i na razmere poštovanja koje je ukazano srpskom narodu, podseća verovatno i najdirljiviji momenat u srpsko-američkim odnosima kada se 28. jula 1918. godine srpska zastava zavijorila na Beloj kući.
Tog dana je u crkvama širom SAD pročitano, a u svim uticajnim dnevnim novinama i objavljeno, saopštenje američkog predsednika Vilsona, koji je, dirnut velikim žrtvama i herojskim delima, izrazio divljenje odvažnom srpskom narodu.
Osim srpske, na Beloj kući vijorila se samo još jedna, francuska zastava, i to na sto tridest prvu godišnjicu pada Bastilje 1920. godine. Uvek sa ponosom ističem da mi je bila izuzetna čast što sam 2018. godine imao priliku da i u Vašingtonu, u Kongresu SAD i u Beogradu, obeležim ovaj datum, prisećajući se sa američkim partnerima savezništva naša dva naroda.
Razumevanje koje je postojalo između Mihajla Pupina i predsednika Vilsona značajno je doprinelo ostvarenju pregovaračkih ciljeva naše državne delegacije na Pariskoj mirovnoj konferenciji.
Profesor Pupin je bio jedna vrsta pridruženog i vrlo predanog nezvaničnog člana, koji je u Pariz došao na poziv Nikole Pašića. Pupinovo prijateljstvo sa predsednikom Vilsonom, kao i činjenica da je lično poznavao vodeće članove američke delegacije, znatno su pomogli predstavnicima Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca u pregovorima o nekim od ključnih pitanja.
Da ovde posebno navedemo razgraničenje sa Rumunijom u Banatu, zatim veoma teško i komplikovano pitanje Dalmacije i odnosa sa Italijom, zatim dodelu Bleda tadašnjoj Kraljevini SHS i drugo.
Nesumnjivo možemo nazreti i njegov doprinos i uticaj na predsednika Vilsona da bezrezervno podrži pravo na samoopredeljenje jugoslovenskih naroda, koje je potvrđeno i u diplomatskoj noti koju je američki predsednik prosledio austrougarskoj vladi, a u kojoj je poručeno da Sjedinjene Američke Države u potpunosti uvažavaju pravo Jugoslovena da sami odluče kavo će mesto zauzeti u porodici naroda.
Na kraju, ne smemo zanemariti da je Pupin bio istaknuti predstavnik tadašnje srpske dijaspore u Sjedinjenim Američkim Državama.
Podsetio bih na to da su srpsku dijasporu činili ne samo ljudi poput profesora Pupina ili Nikole Tesle, već i Džordž Fišer tj. Đorđe Šagić, koji je pre više od 200 godina kao srpski ustanik krenuo u Ameriku i učestvovao u „Teksaškoj revoluciji“, ali i David Vujić, koji je 60-ih i 70-ih godina radio na programu Apolo i mnogi drugi koji su ostavili, ili i danas ostavljaju, značajan trag u SAD.
Zato je neophodno da uložimo dodatne napore kako bismo privukli naše ljude iz dijaspore, koji i u ovom trenutku mogu imati nezamenjivu ulogu u pridobijanju američke podrške za ostvarivanje aktuelnih srpskih interesa.
Svi zajedno moramo biti angažovani kako bismo pripadnike srpske dijaspore u Sjedinjenim Američkim Državama podstakli da svoje kapacitete, poznanstva, kontakte ili resurse angažuju na liniji onog patriotizma i ljubavi prema starom zavičaju, kako je to činio i veliki Mihajlo Pupin“, istakao je prvi potpredsednik Vlade.
Be the first to comment