Danas se navršava 85 godina od događaja u Beloj Crkvi kod Krupnja, koji se u istoriografiji smatra početkom oružanog ustanka u Srbiji protiv nacističkog okupatora u Drugom svetskom ratu.

Sedmog jula 1941. godine, tokom tradicionalnog ivanjdanskog vašara, pripadnici Rađevačko-azbukovačke čete Valjevskog partizanskog odreda okupljenim meštanima uputili su poziv na otpor okupatoru i priključenje ustanku.

Nakon njihovog obraćanja, u selu su se pojavila dvojica žandarma – Milenko Braković i Bogdan Lončar. Usledio je oružani sukob u kojem je Živorad Jovanović Španac otvorio vatru, a oba žandarma su poginula. Taj događaj je decenijama obeležavan kao početak oružane borbe Narodnooslobodilačkog pokreta u Srbiji.

Do formiranja Rađevačko-azbukovačke čete došlo je samo dva dana ranije, 5. jula 1941. godine, dok je Valjevski partizanski odred osnovan 25. juna. Odluku o pokretanju oružanog ustanka Centralni komitet KPJ doneo je 4. jula, nakon što je Nemačka 22. juna napala Sovjetski Savez.

Živorad Jovanović, poznatiji kao Žikica Španac, rođen je 1914. godine u Valjevu. Kao pripadnik Internacionalnih brigada učestvovao je u Španskom građanskom ratu, a po povratku u zemlju bio je jedan od organizatora ustanka u zapadnoj Srbiji. Poginuo je u martu 1942. godine kod Kosjerića, a kasnije je proglašen narodnim herojem.

Komandant čete bio je dr Miloš Miša Pantić, lekar i član Komunističke partije Jugoslavije, koji je takođe poginuo tokom rata, u februaru 1942. godine.

Žandarmi Bogdan Lončar i Milenko Braković, koji su stradali u Beloj Crkvi, bili su pripadnici žandarmerije Kraljevine Jugoslavije. Odlukom Okružnog suda u Šapcu iz decembra 2008. godine obojica su rehabilitovani.

Sedmi jul je tokom čitavog perioda socijalističke Jugoslavije obeležavan kao Dan ustanka naroda Srbije, jedan od najznačajnijih državnih praznika. Usvajanjem Zakona o državnim i drugim praznicima 2001. godine, Srbija je kao Dan državnosti ustanovila 15. februar – Sretenje, čime je 7. jul prestao da bude državni praznik.

Istoričari i danas ukazuju da ovaj datum ima značajno mesto u istoriji Drugog svetskog rata na prostoru Srbije, ali da je njegovo tumačenje tokom decenija bilo predmet različitih istorijskih i političkih gledišta.

Izvor: BALKAN TV