Sto godina od Trijanona

Za većinu Mađara mirovni ugovor iz Trijanona simbol je istorijske nepravde. Za slovenski narod današnje Vojvodine izraz volje stanovništva da se priključi Srbiji

Subotica – Posle podne, 4. juna  u 16.30 časova otpočela su da zvone zvona katoličkih crkava i zvonila su 100 sekundi, što je trebalo da simoboliše sto godina od Trijanona. Nakon toga u Bačkim Vinogradima, naselju nadomak Subotice, otpočelo je obeležavanje veka od potpisivanja mirovnog sporazuma nakon Prvog svetskog rata i proslava Dana mađarskog jedinstva. Zvona su zvonila ne samo u Vojvodini već širom Karpatskog basena, na prostorima koji su nekada bili deo Ugarske. Ištvan Pastor, predsednik Saveza vojvođanskih Mađara, govoreći u Bačkim Vinogradima zahvalio je precima koji su od 1920. godine održali mađarski jezik i kulturu, ali je i iskoristio priliku da pošalje jasne političke poruke o važnosti izlaska na izbore i nezavisno od sadašnje odlične saradnje Srbije i Mađarske, da podstakne birače da daju glas mađarskim predstavnicima kako bi u gradovima i mestima sa mađarskim življem imali svog gradanačelnika.

U svesti mađarskog naroda Trijanonski mir predstavlja bolnu istorijsku stranicu. Kao gubitnička strana u ratu, Mađarska je morala da pristane na uslove mira koji su joj nametnuti, a to je značilo gubitak dve trećine teritorije i trećine stanovništva. Mirovni sporazum  između zemalja Antante i Mađarske potpisan je u palati Veliki Trijanon u Versaju, a sama reč Trijanon za mađarski narod jeste sinonim za istorijsku nepravdu. Jedan od učesnika mađarske delegacije na mirovnim pregovorima, grof Albert Aponji zapisao je da ne mogu da sakriju zaprepašćenje, jer druge zemlje poražene strane, Nemačka, Austrija i Bugarska, mirovnim ugovorom nisu pretrpele takvo prekrajanje i otcepljivanje teritorije kao Mađarska.  U Mađarskoj je od 2010. godine 4. jun, dan kada je potpisan Mirovni sporazum 1920. godine, proglašen Danom nacionalnog jedinstva i u njegovo obeležavanje uključeni su svi Mađari, posebno oni na otcepljenim teritorijama. Kako mađarski zvaničnici ističu, važno je da su na ovim teritorijama očuvani mađarski jezik i kultura.

Trijanonskim sporazum, s druge strane, potvrđena je i volja naroda Vojvodine iskazana na Velikoj narodnoj skupštini u Novom Sadu 25. novembra 1918. godine kada je doneta odluka o prisajedinjenju Banata, Bačke i Baranje Kraljevini Srbiji. Ipak, pitanje tačnog povlačenja granica bilo je još pitanje pregovora, a srpska strana želela je da se ona povuče iznad mesta Baja. Subotički sveštenik Blaško Rajić, otišao je u Trijanon da kao dobar poznavalac ovdašnjeg bunjevačkog življa pomogne u argumentaciji upravo oko onoga što se naziva „Bajski trokut“, a Mirko Grlica, istoričar, ukazuje na knjigu Andreja Mitrovića „Razgraničenje Jugoslavije sa Mađarskom i Rumunijom 1919‒1920“, u kojoj on piše da, mada poznavalac bunjevačkog življa sveštenik Rajića bio je jedva primećen iz prozaičnog razloga, nije govorio ni francuski, ni engleski. Grlica navodi da su presudnu ulogu u određivanju granica imali francuski maršal Franš d’ Epere i regent Aleksandar Karađorđević.

Trijanonski mir bio je osnova i za preseljenja naroda. Kako navodi Gojko Malović u knjizi „Seoba u maticu“, članovi Ugovora od 61. do 66. davali su mađarskim manjinama, kao i Srbima u Mađarskoj, mogućnost opcije: slobodno opredeljenje u izboru državljanstva mađarskog ili jugoslovenskog. Na teritoriju tadašnje Jugoslavije prešlo je preko 14.000 Srba, što je činilo više od dve trećina Srba koji su živeli u Mađarskoj. U Mađarskoj je ostalo oko sedam hiljada Srba, a proces iseljavanja optanata trajao je čitavu deceniju.

IZVOR:POLITIKA